İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARI

İdrar yolu enfeksiyonları  her yıl milyonlarca insanı etkileyen ciddi bir sağlık sorunudur. Vücutta en sık görülen ikinci enfeksion tipidir. Özellikle kadınlar idrar yolu enfeksiyonuna yakalanmaya yatkındır. Her beş kadından biri yaşamı boyunca en az bir kez idrar yolu enfeksiyonu geçirmektedir. Erkeklerde sık görülmemekle birlikte oldukça ciddi seyredebilmektedir.

İdrar yolu böbrekler, üreterler, mesane ve üretradan oluşmaktadır. Böbreklerin kanı süzmesiyle oluşan idrar, üreter denen ince borularla, idrarın depolandığı kese benzeri bir organ olan mesaneye taşınır. Buradanda da üretra aracılığıyla dışarı atılır.

Normalde idrar sterildir. Genellikle vücudumuzda yaşayan bakteriler üretra girişine tutunup çoğalmaya başlarlar ve buradan yukarı doğru ilerlerler. Eğer enfeksiyon üretrada kalırsa üretrit, ilerleyip mesaneye ulaşırsa sistit, tedavi edilmezse böbreklere ulaşıp piyelonefrit denilen böbrek enfeksiyonuna yol açar.

İdrar yolu kendini enfeksiyonlardan koruyacak şekilde yapılanmıştır. Üreterler ve mesane idrar geri akımını engellerler. İdrar akışı da bakterilerinin tutunmasını zorlaştırır. Ayrıca erkeklerde prostat bezi bakterilerin çoğalmasını engelleyen maddeler salgılar. Tüm bunlara karşın yine de idrar yolu enfeksiyonu gelişebilir.   

Bazı kişiler idrar yolu enfeksiyonu için ek riskler taşır. İdrar akışını engelleyen ya da yavaşlatan herhangi bir bozukluk (böbrek taşı, prostat büyümesi gibi) enfeksiyonu kolaylaştırır. İdrar yolundaki sonda gibi yabancı cisimler bakterilerin tutunmasını kolaylaştırarak enfeksiyona zemin hazırlar. Şeker hastalığı (diyabet), bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar (organ nakli hastaları, kemoterapi alan hastalar, AİDS hastaları gibi) da yüksek riskli hastalardır. İdrar yolu doğumsal bozukluğu olan bebekler de riskli hasta grubuna girer. Erişkin kadınlarda idrar yolu enfeksiyonu sıklığı yaşla birlikte artar. Bunun nedeni tam olarak bilinmemektedir. Kadınların üretralarının daha kısa olması, üretranın açıldığı yerin anüs ve vajina gibi bakteri kaynaklarına yakın olması gibi bazı faktörlerin etkin olduğu düşünülmektedir. Ayrıca gebelik de idrar yolu enfeksiyonu riskini artıran bir başka etkendir. Hormonal değişiklerin ve gebeliğe bağlı idrar yolundaki yer değiştirmenin bakterilerin tutunmasını kolaylaştırdığı düşünülmektedir.

İdrar yolu enfeksiyonları kendini sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma, halsizlik, yorgunluk, kasık ağrısı, rektumda dolgunluk gibi belirtilerle gösterebilir. İdrar rengi koyulaşır, kötü koku olabilir, bulanıklık olabilir. Ateş varlığı sıklıkla enfeksiyonun böbreklere ulaştığının göstergesidir.

İdrar yolu enfeksiyonu tanısı idrar tahlili ve kültürü ile kolaylıkla konabilir. Genital bölgenin uygun temizliğinden sonra ara akım idrarı alınarak tahlil edilir. Tahlilde idrarda beyaz ve kırmızı kan hücreleri ile bakteri aranır. Daha sonra kültüre ekilerek bakteri çoğaltılır ve uygun ilaç seçimi için antibiyotik duyarlılık testi yapılır. Uygun tedaviye rağmen geçmeyen ya da sık tekrarlayan enfeksiyonların varlığında ise halk arasında ilaçlı film denilen iv piyelogram ve/veya ultasonografi ile idrar yolları tetkik edilir. Gerekirse sistoskopi ile mesane içi gözden geçirilir.

İdrar yolu enfeksiyonları antibakteriyel ilaçlarla tedavi edilir. İlaç seçimi kültür ve duyarlılık testine göre belirlenir. Basit enfeksiyonlarda genellikle 1-2 günlük tedavi yeterli olur. Yapısal bozukluğu olanlarda, prostat enfeksiyonlarında, diyabette, böbrek enfeksiyonu varlığında ya da klamidya ve mikoplasma gibi özel bazı mikroplar düşünülüyorsa uzun süreli tedavi verilir.  Tedavinin ana ilkelerinden biri de bol sıvı tüketmektir. Ağır hastalar hastaneye yatırılarak tedavi edilirler.

Kadınlarda tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarında altta yatan bir neden bulunamazsa:
-uzun süreli düşük doz antibiyotik tedavisi
- ilişki sonrası tek doz antibiyotik tedavisi
- Belirti olursa 1-2 günlük antibiyotik tedavisi
Önerilebilir. Bunlara ek olarak:

• bol su içilmesi
• İdrarı geldiğinde beklemeden tuvalete gidilmesi
• Tuvalet sonrası önden arkaya doğru temizlik yapılması
• Küvete su doldurmak yerine duşun tercih edilmesi
• Cinsel ilişki öncesi genital bölgenin temizlenmesi
• Özel hijyenik temizlik maddelerinin kullanılmaması
• Yaban mersini suyu içilmesi
• Cinsel ilişki sonrası idrara çıkılması

Önerilebilir.

Erkeklerde ise genellikle idrar yolu enfeksiyonuna yol açan altta yatan bir neden vardır. Bu nedenin belirlenip uygun antibiyotiklerle tedavi edilmesi yeterli olacaktır. Bol su içilmesi yine yardımcı olacaktır.
                                                                                             
Uz. Dr. Murathan Uyar
                                                                                          
Nefroloji Uzmanı